İbadet Eğitimi

DTDV E-Dergi, 2015, Sayı 9

Doç. Dr. Ahmet Onay

 

İbadet eğitimi, ibadet ve kulluk davranışları içerisinde yapılan öğrenme, inanma, ve dua gibi fonksiyonları da içine alan bir faaliyettir. İbadet eğitimi, inananlar arasında cereyan eden bir iletişim ve etkileşimin ifadesidir. Bu yönüyle ibadet eğitimi ibadet anlayışı içerisinde genellikle mabetlerde yürütülen bir faaliyettir. İbadethanelerin dışında, ülkemizde Kur’an Kurslarında ve Hristiyan dünyasında Pazar Günü Okulunda (Sunday School) yürütülen eğitim faaliyetlerini de ibadet eğitimi kapsamında değerlendirmek mümkündür. Ancak okullarda ve genel eğitim çerçevesinde ibadetlerle ilgili verilen bilgiler ile öğrenme ve öğretme faaliyetlerini, burada kastettiğimiz ibadet eğitiminin dışında değerlendirmek gerekir.

Her dinin kendine mahsus mabedinde, kutsal sayılan metinleri, sözleri, çeşitli kural ve esasları okunur, öğrenilir ve öğretilir. Kutsal metinlerin ve dinî esasların mabet içerisinde okunması, öğrenilip öğretilmesi ve tekrarlanması gibi faaliyetler ibadet kastıyla yapılmaktadır. Müslüman yetişkinlerin camide Kur’an okuması veya öğrenmesi, hutbe ve vaaz dinlenmesi yanında, çocuklarını da aynı amaç için camiye götürmesi veya göndermesi dinî bir sorumluluk ve yerine getirilmesi gereken birer ibadet olarak görülmektedir. Bunların yapılması halinde sevap kazanıldığına, yapılmaması durumunda ise günaha girildiğine veya dinî sorumluluk altında kalındığına inanılmaktadır.[1]

İslam Dininde ibadet eğitimi önemli bir husustur. Bu konunun önemini vurgulayan Bilgin ve Selçuk, ibadet eğitiminin, Allah için yapılan bir faaliyet olduğunu belirttikten sonra, insanın ibadet yoluyla terbiye edildiğini detaylı bir şekilde anlatmışlardır.[2] Okul, mabet, aile ve toplum gibi sosyal kurum ve ortamların eğitim ve terbiye fonksiyonunun bulunduğunu belirten Baltacıoğlu da, bu kurumlardan hiç birinin, diğerinin yerini tutamayacağını ve boşluğunu da dolduramayacağını, insanın eğitim ve gelişiminde her birinin farklı ve değerli yerlerinin bulunduğunu ifade etmiştir.[3] Diyanet İşleri Başkanlığı, camilerde yapılan yaz kurslarının hedefini, “Kur’an’ı yüzünden okuma becerisi kazandırma ve temel dini bilgileri öğretme” olarak belirlemiştir.[4] Camilerde yapılan söz konusu faaliyetlerin, tanımlanan bu hedef doğrultusunda bir ibadet eğitimi olduğu şüphesizdir.

Mabet içerisinde yapılan ibadet eğitimi değerlendirilirken, din ile eğitim arasındaki ilişkinin sınırlarının ne olacağı hususu zaman zaman tartışılmaktadır. Hatta, bazı dönemlerde biri için ortaya konan kuralların, diğeri için belirleyici üst kural olarak kabul edilip uygulandığı da görülmektedir. Önemli olan bu kuralları dengeli biçimde ele almak ve ona göre ibadet eğitimini gereği gibi yerine getirebilmektir.

İçinde bulunduğumuz toplum şartlarında, daha çok gönüllülük esasına dayalı olarak camilerin ibadet alanlarında ve varsa derslik bölümlerinde yapılan ibadet eğitimi başta eğitici olmak üzere, bireyi, ailesini ve toplumu da içerisine alan çok boyutlu bir faaliyet alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Cami eksenli ibadet eğitiminin merkezinde eğitici/imam ile bu eğitimi almak isteyenler bulunmaktadır. İbadet eğitiminin programı ve program içeriği ise bir uzmanlık alanıdır. İbadet eğitimi bağlamındaki faaliyetlerin koordinesi ve gerçekleştirilmesi, yine uzmanlık ve tecrübe gerektiren bir husustur. İbadet eğitimi alanı, uzmanlık şöyle dursun, din ve din eğitimi alanlarında temel eğitimden bihaber, günübirlik hesaplarla ve keyfi usullerle, birileri için kendini gösterme alanı değildir. Yoksa sadece ibadet, itikat ve ahlaki yönlerden değil, bireysel ve toplumsal hayatı ilgilendiren alanlarda görülebilecek acı sonuçları herkesi üzer; hem de çok derinden…

 

 



[1] Bkz. Güç, A. (2005). Dinlerde Mabed ve İbadet, Ensar Neşriyat, İstanbul.

[2] Bilgin, B. Ve Selçuk, M. (1991). Din Öğretimi, Özel Öğretim Yöntemleri, 85-92, Akid Yayıncılık, Ankara.

[3] Bkz. Baltacıoğlu, İ. H. (1933). Terbiye ve İman, Yeni Turan Matbaası, İstanbul.

[4] Bkz. Diyanet İşleri Başkanlığı, (2005). Yaz Kur’an Kursları Öğretim Programları, 9/55, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara.